Er listalķfiš lķka spillt og stżrt meš listalaunum og óveršskuldušum višurkenningum?

Žaš hefur vakiš furšu margra og jafnvel getgįtum um spillingu innan menningargeirans eins og į öllum öšrum svišum samfélagsins aš Pįll Baldvin hefur ķ ķtarlegum andmęlum viš hęfnismati Žjóšleikhśsrįšs kastaš inn žeirri hermdarverkalegu hefndarbombu aš ljóstra žvķ upp aš 20% Žjóšleikhśsgesta žurfi ekki borga fyrir skemmtunina. Einn žeirra sem veltir žessu fyrir sér meš getgįtum um hugsanlega spillingu er minn góši bloggvinur, Bergur Thorberg listmįlari o.fl. Eins og oft įšur sį ég mig knśinn til aš skżra og leišrétta mįliš žegar įskanir eru uppi er fljótt verša ašför aš virtustu listamönnum žjóšarinnar. Aš vanda varš athugasemd mķn nokkuš lengri en fyrrgeind bloggfęrsla er ég kommentaraši į.
Žess vegna er višeigandi aš fęra varnarręšuna gegn svona vafasömum getgįtum į eiginn sķšu meš vinnusparnaš ķ huga.

Undirritušum er minnnistętt frį žvķ hér įšur fyrr aš žegar opinberašir voru listar meš nöfnum žeirra heppnu lista og ritmanna er hnepptu listalaun, įsamt śthlutušum launaupphęšum eša mįnašar fjölda listamannalauna eša annara styrkja. Samfagnaši almenningur ekki meš hinum hinum heppnu vinningshöfum ķ listalaunahappdęttinu er hlutu nįš fyrir augum dómnefnda žaš įr fyrir utan fasta įskrifendur. Žvert į móti, ķ staš glešiöldu og almennrar hyllingar į andans jöfrum sögužjóšarinnar brast į reiši og hneykslisalda mešal hins venjulega vinnandi fólks. Jafnvel ennžį meiri fordęming einkenndi vinnustašaumręšur og skošanayfirlżsingar hins venjulega vinnandi fólks. Einstaklingar er voru sekir um aš hafa hlotiš og žegiš žessa óveršskulduš ölmusu įttu aš skammast sķn og bregšast viš eins og nišurlśtir sakamenn ef upp um žį komst į mešal hins ešlilega venjufólks. Sökudólgarnir listręnu voru króašir af og neyddir til aš skżra mįl sitt og svara ķtarlegu spurningaflóši ókunnugs fólks. Ef žeir voguš sér į almannarżmi žar sem eitthvaš var til sölu žurftu žeir aš hlżša į illkvitnislegar athugasemdir vegfarenda um žann óveršskuldaša lśxus er žeir nutu

Höfundur žessa texta naut žeirrar gęfu aš fį śthlutaš lķtiš og sjaldan og žurfti žvķ ekki oft aš foršast almenning. Eša upplifa nagandi sektarkennd er hann lęddist ķ gegnum hlišargöturnar. Žrįtt fyrir aš vera laus undan sjįlfsįsökunum og skömm fyrir ašręna samborgaranna.. Illżsanleg frelsistilfinning fylgdi žvķ aš vera laus undan žvķ aš dröslast meš fordęmingu fólksins ķ huga. Samt varš aš foršast barinn ķ žeim tilvikum er höfundur lenti ķ nįšinni. Algeng atburšarrįs var aš eftir aš fjölmargir óskušu styrkžeganum til hamingju meš višurkenninguna er fólst ķ žvķ aš hreppa letilistalaunin fylgdi oft beišni um ókeypis drykk ķ kjölfariš svo sķblankir velunnarar og ašdįendur gętu samfagnaš meš hinum heišraša happahrólf.

Vinsęlt viškvęši į tķmabili var aš listletingarnir vęru aušnuleysingjar og loddarar er völdu sér aušveldustu lķfsleišina er gerši žeim fęrt aš snķkja og sjśga nógu stķft og fast į spena fjįrveitingavaldsins er sprešaši illa fengnu almannafé. Dekriš og rausnarskapurinn viš skįld og listamenn skerti kjör hinna samviskusömu skattborgara er héldu žessum śtsmognu rugludöllum uppi. Ašeins til aš žeir gętu stundaš tilgangslausa og óskiljanlega ruslsköpun, afuršir er sjįlfskipašir sérfręšingar ķ rugli vogušu sér aš kalla list. Menningarlķf og listsköpun var tilgangslaus, óžörf og žżšingarlaus tómstundaišja er gerši ekkert gagn. Žetta hįtterni leiddi ekki til veršmętasköpunar fyrir samfélagiš. Algjör sóun į almannfé žótt sjaldan vęri į žaš minnst aš fjįrmagniš er var til skiptanna var lķtilręši er var langt undir žeirri upphęš er rķkiš innheimti meš söluskatti į bókum, skemmtanaskatti o.s.frv.

Jafnvel innan Rithöfundasambandsins įtti sér staš uppsteit og uppreisn vegna įsakanna um klķkuskap ķ śthlutun ritlauna. Gunurinn byggšist į žvķ aš stjórnarmenn vęru Langtķma įskrifendur af ritlaunum vegna žess aš žeir śtnefndu einn fulltrśa ķ žriggja manna dómnefndina sem aulgjóslega launaši žeim heišurinn. Žetta leiddi til andófshreyfing gegn sitjandi stjórn nįši aš fella nokkra rótgróna stjórnarmenn og öllum aš óvörum sigraši Žrįinn Berthelson formannskandidat ,,stjórnarklķkunnar" ķ umdeildu formannskjöri. Skelltu žį margir žaulsetnir stjórnarmenn huršum og geršust ófeimnir ķ gešshręringu sinni viš aš lżsa yfir fyrirlitningu į hinum óvęnta formanni um leiš og žeir fordęmdu śrslitin er var til vitnis um fįvisku óbreyttra félagsmanna og įhugarithöfunda er voru ekki reglulegir launaįskrifendur. Žrįinn hafši ekkert tekiš žįtt ķ félagsmįlum rithöfunda né getiš sér nokkurt orš aš rįši sem rithöfundur žį. Žess vegna var hann skrattinn śr saušarleggnum er hafši ekkert vit į innanklķku félagsmįlum né var hann kunnugur hinum óskrįšu reglum.

Ekki minnist ég žess aš nokkuš hafi breyst ķ launamįlum eša eitthvaš mišaš ķ kjarabarįttu rithöfunda eftir formannsskiptin. En mešlimir skrifsambandsins njóta ennžį žeirra forréttinda aš fį einn frķmiša į almennar leikhśssżningar ef ekki er uppselt. Lķklega žarf aš stunda leiksżningar stķft ef félagsmenn eiga aš eygja möguleika į aš endurheimta įrlegu félagsgjöldin. Ég efast um aš žaš séu nógu margar įhugaveršar leiksżningar til aš koma śt ķ plśs.

Śthlutun listalaunastyrkja var ein af fįum śthlutunum af almannfé sem var gagnsę į nśtķmamįli žvķ nįkvęmar upplżsingar nišurstöšur voru fyrir opnum tjöldum žegar nafnalisti vinningshafa var birtur ķ flestum mišlum. Ef til vill var žaš sżndarmennska til aš gefa almenningi eitthvaš til aš smjatta į. Hin įrlega śthlutun var herópiš er hratt af staš jafn įrvissri umręšu er var ritśalķsk ķ endurtekningu sinni. Kannski var žetta sjónarspil hentug aftöppun eins og įrvissar taumleysis glešihįtķšir til forna er töppušu af undirliggjandi spennu sökum óįnęgju almennings meš žvķ aš gefa lżšnum lausan tauminn um stund? Śthlutanir žótti sumum vera litlu jól listamanna er lįgu undir grun um aš sóa fénu meš margra daga hįtķšarhöldum til aš fagna vinningnum. Ķ kjölfar vandlętingarópanna fylgdi yfirleitt śtjöskuš umręša um gagn- og nytsemi menningarlķfs ešur ei. En žį merkti hugtakiš menning ęšri listsköpun og įstundun. Mögulega leiddi įrviss uppįkoman athyglina frį stórfenglergi sóun į opinberu fé. Śtdeilingum er fóru fram samkvęmt flokkspólitķskum lķnum, fręndrękni eša öšrum klķkuskap, hreppapólitķkur og annarri sérhagsmunagslu rįšamanna.

Eftir aš Ķslenskir listamenn slógu loksins ķ gegn og nįšu heimsfręgš fyrir furšulegheit sķn, framandleika og jašarsvęšatķsku uršu žau sjįlfkrafa įsęttanleg sem óopinberir landkynningarfulltrśar. Snögglega uršu žau umskipti (er fór framhjį undirritušum) aš menningin varš hagnżt söluvara er įtti aš nżtast til aš selja og auglżsa landiš. Til aš mynda meš žvķ aš bjaga ķmyndina er lašaši aš sér fleiri furšuferšamenn meš algengar ranghugmyndir er nś nįlgast rétthugmyndir sökum śtbreišslu. Ķ kjölfariš uršu nęr allir listamenn um tķma og tóku upp frumkvęšisvinnu til aš afla sér fé fyrir lifibrauši og listlingarnir nįšu stundum aš fjįrmagna verk sķn og feršalög um vķšan völl. Hönnun, umgjörš og stķlismi uršu ómissandi og lķfsnaušsynlegir žęttir. Ekki spillti fyrir žegar žaš varš višurkennd listatķska aš blanda geši viš aušmenn, samneyti er žjónaši gagnkvęmum hagsmunum beggja. Markašskśrsar og fjįrmögnunarfręši uršu skyldunįmgreinar eša meginfög listaskólanna.
Sökum offramleišslu fyrrgreindra skóla nįšu žeir lengst sem kunnu aš kynna sig, selja og markašsetja sjįlfan persónuleika sinn sem og meš listsköpun sem aukagrein ķ kringum egoiš. Sjįlfiš og allt ķ kringum žaš varš višurkennt sem söluvęnleg listsköpun og sjįlfsögš söluvara.

Žį hljóšnušu vandlętingarraddirnar aš mestu. Allt er aušskiljanlegt og višurkennt sem menn gręša į og er gert ķ žįgu eiginhagsmuna ķ staš óskiljanlegar fórnfżsi og óręšar pķslarvęttishneigšar um aš viškomandi furšufrįvik sé eitthvaš sérstakt og hafi einstakt hlutverk og tilgang meš lķfi sķnu. Ķ staš žess aš starfa ašeins ķ eigin žįgu eša stunda list til aš śtvķkka egóiš. Listamenn hęttu aš vera bóhemar nema til sżnis og stašsettu sjįlfa sig ekki lengur sem frįvik heldur var lögš įhersla į išni, eljusemi, įstundun og žrautseigju ķ framapoti er var drifin įfram af hinni höršu samkeppni. List varš jafnvel einskonar keppnisgrein og veršlaunum fjölgušu žar sem afhendingar og oft óvęnt val og mat į veršlaunahöfum varš vinsęlt fréttaefni til aš óskapast yfir nśķmanum og skapaši umręšu og spennužrungna eftirvęntingu eftir žvķ hvaš langt yrši gengiš ķ furšumati į hvaš vęri list nęst. Žar sem žetta var einnig fyndiš léttmeti žótti žaš tilvališ sjónvarpsefni og endingargott įrlegt umfjöllunarefni fjölmišla um aš nś vęri nóg komiš og of langt gengiš. Auk žess sem uppįkomurnar drógu aš sér styrktarašila sem sįu gagnkvęman hag ķ žįttöku og tękifęri meš žessu upplagša kynningarefni ķ žįgu sinnar ķmyndar.

Faglega skólašir listamenn fóru aš boša žann eldgamla frasa misheppnašra (óheppinna) listamanna er endušu ófśsir ķ aš kenna öšrum list, aš listsköpum vęri eitthvaš yfir 90% vinna. Listamašurinn umbreyttist frį Homo Ludens ķ Homo Industrious žó algengasta manntegund Vesturlanda vęri oršin Homo Post-Industrious eša Homo Consumos.

Dulśšleg ķmynd listarinnar įsamt skapara hennar, höfundi og herra meš nįšargįfuna var afbyggš, afhjśpuš, afhelguš, veraldarvędd, tķskuvędd. Listamenn snéru sér aš opinskįu sjįlfshįši meš fjöldaframleiddum tilvķsunum ķ fjöldamenningunna. Skyndilega hurfu leifar dulśšinnar žegar listamenn neyddust til aš blašara og intelegtślesera verk sķn meš įžekkum slagoršum um forgengileikann, vinnuna og vandann viš notkun rżmissns, stöšu mannsins ķ vélręna neyslusamfélaginu. Tilvistarkreppu mannsins og allskonar angist er var svo leišinlegt aš rómantķkin varš ekki einu sinni eftir. En ef listamenn hlżddu ekki žessu kalli fengu žeir ekki aš vera meš žar sem žögnin gerši žį ómarktęka.Sumir listamenn ašlögušu sig meš žvķ aš gerast spéfuglar er geršu grķn og fjöllušu eingöngu um sjįlfan sig sem nęrtękasta višfangsefniš. Į žversagnakenndan hįtt sķšnśtķmans var samhliša tilbeišslu sjįlfsins hinum einstaka höfundi eytt žegar sköpunin umbreyttist ķ samstarfsferli, fęribandaframvindu og teymisvinnu, allt varš aš texta įn höfundar žar sem endanleg sköpun og merking réšst af tślkun lesendans eša vištakandans, svo ekkert varš endanlega eitt. Engin įtti né gat gert tilkall ķ neitt sem taldist vera hugverk žrįtt fyrir vaxandi einstaklingshyggju og sjįlfhverfni.

Barįttan viš sjįlfiš eftir uppgötvun mešvirkninnar sem sumum žykir ein merkasta uppgötvun leišréttingar - og mešferšar- višgeršarvķsindanna. Uppgötvun er nįši aš halda mörgum uppteknum meš sjįlskošunarfręšum žar sem lķfssżnin gaf sér žaš aš allir ķ umhverfinu eša flest mannleg munstur, formgeršir, einingar og samskipti vęru einhverskonar sjśkdómseinkenni ķ heimi žar sem allir eru bilašir og sżktir. Mešvirknin er hinn versti sjśkdómur, skęšasta pest sķšari tķma er į alvarlegu stigi getur leitt til samkenndar og samśšar meš öšrum. Sjśklingirinn getur jafnvel lent ķ žvķ aš festast ķ sporum annara eša vera hadinn žeirri tilhneigingu aš stašsetja sig į öšrum sjónarhólum til aš skoša śtsżni hinna óviškomandi um stund. Žótt mešvirknin sé tķmamótauppgötvun ķ sjśkdómsvęšingavķsindum, sjįlfskošunum og greiningarfręšum samtķmans žį er mešvirknisfręšigreinin ekki algjört nżmęli žvķ eitt sinn heyršist vinsęll frasi eins og ,,cruel to be kind," og prótestantklerkar lögšu eitt sinn įherslu į aš refsa reglulega meš kęrleika.

Fólk hętti aš nenna aš nöldra og hneykslast žegar žaš varš ljóst aš listamenn voru ekkert sérstakir snillingar žegar hiš einstaka einstaklings sénķiš var endanlega grafiš. Listkrakkarnir vildu bara fį aš leika sér ašeins lengur įšur en žau hurfu af sjónarsvišinu. Žangaš til alvaran tók viš reyndu žau ašeins aš selja sig, gera sig bošleg fyrir vinnumamarkašinn, safna punktum ķ ferilskrįna sem nógu mikil nśmer, vera sem mest ašlašandi vara į markašnum eins og flestir ašrir er mįttu leika sér um hrķš. Žau žörfnušust einungis stundarvišurkenningar meš ekki hįleitari markmiš né metnaš en aš foršast höfnun fjöldans. Aušskiljanlega ešlileg sjįlfsbjargarvišleitni, tilraun til aš reyna komast hjį žręlarśtķnu žrauta- lķfsgöngunnar įšur en óhjįkvęmilegur ósigurinn var višurkenndur. Žaš veršur ęvilöng huggun į lķflseišinni aš hafa eitt sinn reynt aš brjótast śt og nįš aš lifa villilķfinu um skeiš.

Aš vķsu kvartaši Snorri lögrugluformašur nżlega yfir žvķ aš alžingi vęri aš fjölga listalaunum ķ žįgu atvinnusköpunar ķ staš žess aš dęla žessu fé ķ eitthvaš gagnlegt eins og frumkvęšiseftirlit lögruglunnar. Löggęslan ętti aš njóta forgangs į žessum vķšsjįrveršum upplausnar- og uppreisnartķmum. Skemmtilega hreinskilinn hann Snorri og virklega veršugur og višeigandi talsmašur löggęslunnar ķ lķfsbarįttu žeirra fyrir tilvist sinni og örvęntingafullri žrį eftir sjįlfkrafa viršingu.

En um enn einn glasstorminn varšandi bošsgesti Žjóšleikhśssins sem einhverjir vandlętingarsinnar reyndu velta sér upp śr į žessum nżjustu nornaveiša, ęšis og ofsóknartķmum. Fjöldasżki er einkennist af neikvęšri torrtyggni gagnvart virtustu mįttarstólpum og grunngildalegum undirstošum Lżšveldisins. Af žvķ tilefni skrifaši ég eftirfarandi:

Skżringin į fjölda bošsgesta į sżningum Žjóšleikhśssins er aušsótt. Žaš eru svo margir gagnrżnendur, ašstandendur, fręndgaršur žeirra fjölmörgu er koma aš stórfenglegum uppsetningum hinna vinsęlu söngleikja, velunnarar og styrktarašilar. Žetta er jįkvętt merki um hinn grķšarlega og vķštęka menningarįhuga og listneyslu mešal Ķslendinga. Žessar tölur sżna og stašfesta almenna velvild til menningastofnanna og sértaklega žį steynsteypukassakastala, virkin er hżsa blómstrandi listsköpun sem hlśš er aš meš umhyggju, nęrgętni og hlżju af ķslenskum menningaryfirvöldum.

Ofan į žaš mį bęta viš almenna ašdįun į listamönnum hérlendis sem eru svo snišugir aš koma sér hjį žvķ aš stunda almennilega vinnu žótt žaš sé tķmafrekt aš snķkja alla žessa styrki. Eša er žaš ekki?
Hitt er svo annaš mįl aš ef fólk heldur aš žś sért rķkur fęršu margt ókeypis. Žś drukknar ķ bošsmišum žvķ žaš borgar sig aš vera góšur viš žig.

Alveg dęmigerš neikvęšni Pįls Baldvins aš agnśast śt ķ žessar hóflegu hlutfallstölur. Kolla myndi śtskżra fślheit hans sem öfund, eša er hann ekki meš frķmiša sem menningarstjóri Fréttablašursins?


mbl.is Gerir athugasemdir viš umsögn
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband